Jak to działa?
Trzy składniki doboru naturalnego
Dobór naturalny nie potrzebuje planu ani celu. Wystarczą trzy rzeczy:
- zmienność — osobniki różnią się cechami (u nas: prędkością, rozmiarem, zasięgiem zmysłów i kolorem);
- dziedziczenie — potomek dostaje geny rodzica, czasem z drobną losową zmianą, czyli mutacją;
- różny sukces rozrodczy — niektóre cechy pomagają zdobyć jedzenie albo uniknąć drapieżnika, więc ich właściciele zostawiają więcej potomstwa.
Gdy działają wszystkie trzy, skład populacji musi się zmieniać z pokolenia na pokolenie. To właśnie jest ewolucja. Pojedyncze stworzonko nie ewoluuje — zmienia się populacja.
Najlepiej dopasowany, a nie najsilniejszy
Hasło „przetrwanie najsilniejszych” to złe tłumaczenie. Angielskie fittest znaczy „najlepiej pasujący”. W symulacji widać to wyraźnie: na wyspie z małą ilością jedzenia wygrywają mali i oszczędni, przy drapieżnikach — ci, których kolor zlewa się z tłem. Cecha, która pomaga w jednym świecie, w innym może szkodzić.
Budżet energii stworzonka
Każde stworzonko ma cztery geny: rozmiar r, prędkość v, zasięg zmysłów z i kolor k (od 0 — jasny, do 1 — ciemny). W każdym kroku traci energię:
Ekrok = 0,02·r3 + 0,03·r3·v2 + 0,012·v2 + 0,02·z
utrzymanie ciała · ruch ciała (jak energia kinetyczna ½mv², bo masa rośnie jak r³) · ruch nóg · zmysły
Porcja jedzenia daje 12 jednostek energii. Gdy stworzonko zgromadzi dwa razy więcej niż koszt potomka Ep = 20·(0,4 + 0,6·r3), dzieli się. Gdy energia spadnie do zera — ginie z głodu. Szybkość pozwala pierwszemu dobiec do jedzenia i uciec, zmysły — wcześniej je zauważyć (i drapieżnika też), a duży rozmiar daje dłuższy zasięg pyska, chroni przed drapieżnikami i pozwala zjadać stworzonka mniejsze o co najmniej ¼. Każda zaleta kosztuje — dlatego cechy nie rosną bez końca.
Potomek dziedziczy geny z mutacją:
g′ = g·eμ·ε (kolor: k′ = k + μ·ε)
ε — liczba losowa z rozkładu normalnego (średnio 0), μ — siła mutacji z suwaka
Kamuflaż
Drapieżnik co chwilę rozgląda się w promieniu 130 jednostek. Szansa, że zauważy stworzonko, rośnie z kwadratem kontrastu między jego kolorem k a kolorem tła t:
pzauważenia = 0,003 + 0,18·(k − t)2
Gdy kora pociemnieje, jasne stworzonka nagle rzucają się w oczy — tak jak jasne krępaki na okopconych brzozach.
Dryf genetyczny — ewolucja przez przypadek
O tym, kto zostawi potomstwo, decyduje też zwykły traf: ktoś zginie pod kamieniem, zanim zdąży się rozmnożyć. W dużej populacji takie przypadki się znoszą, w małej — potrafią zmienić wszystko. Model Wrighta–Fishera: populacja ma N osobników, czyli 2N kopii genu; każde pokolenie losujemy z poprzedniego. Częstość allelu p wędruje losowo:
Var(Δp) = p(1 − p)2N
Ht = H0·(1 − 12N)t
Allel neutralny utrwala się z prawdopodobieństwem równym swojej początkowej częstości p0, a średni czas do utrwalenia lub utraty to t̄ = −4N[p0 ln p0 + (1 − p0) ln(1 − p0)] pokoleń — dla p0 = ½ to ok. 2,8·N. Gdy allel ma przewagę s, szansę jego utrwalenia daje wzór Kimury:
u = 1 − e−4Nsp01 − e−4Ns
dla jednej nowej mutacji (p0 = 1/2N) w dużej populacji to tylko ok. 2s — nawet korzystna mutacja zwykle znika!
Równanie hodowcy — jak szybko zmienia się cecha
Jeśli przeżyli osobniki, których średnia cecha różni się od średniej całej populacji o S (różnica selekcyjna), to ich potomstwo przesunie się tylko o część tej różnicy:
R = h2·S
h² — odziedziczalność: jaka część różnic między osobnikami wynika z genów (dla głębokości dzioba zięb Grantowie oszacowali ją na wysoką — w demonstracji przyjmujemy 0,8)
Darwin i Wallace
Karol Darwin i Alfred Russel Wallace doszli do tej idei niezależnie. Ich prace przedstawiono razem 1 lipca 1858 r. w Towarzystwie Linneuszowym w Londynie, a 24 listopada 1859 r. ukazało się dzieło Darwina „O powstawaniu gatunków”. Dziś wiemy też to, czego oni nie wiedzieli: skąd się bierze zmienność (mutacje w DNA) i jak cechy są dziedziczone (genetyka Mendla).
Uproszczenia: stworzonka rozmnażają się bezpłciowo (przez podział), więc ich geny się nie mieszają; każda cecha to jedna liczba, a nie efekt wielu genów; świat jest torusem (kto wyjdzie za krawędź, wraca z drugiej strony); drapieżniki nie ewoluują i nie rozmnażają się. Wzór na koszt energii dobraliśmy tak, by kompromisy były dobrze widoczne — u prawdziwych zwierząt tempo przemiany materii rośnie mniej więcej jak masa¾ (prawo Kleibera). Ubarwienie krępaka zależy w rzeczywistości głównie od jednego genu, a u nas kolor jest cechą ciągłą. W modelu dryfu przy dużych populacjach losowanie dwumianowe przybliżamy rozkładem normalnym. Liczby w kartach „Ewolucja w przyrodzie” są przybliżone.