← Laboratorium Biologia · ewolucja

Eksperyment · Ewolucja

Ewolucjadobór naturalny na żywo

Stworzonka z genami na prędkość, rozmiar, zasięg zmysłów i kolor walczą o jedzenie i uciekają przed drapieżnikami. Nikt nimi nie steruje — a jednak z pokolenia na pokolenie stają się coraz lepiej dopasowane do swojego świata. Zmień świat i patrz, jak zmieniają się one.

Populacja0
Pokolenie (średnio)0
Porcje jedzenia0
Czas (kroki)0

Kliknij stworzonko, by zobaczyć jego geny · rozmiar ciała = gen rozmiaru · szybkie nóżki = prędkość · długie czułki = zmysły · pełniejsze ciało = więcej energii

×4 ziarno 2026

Wykresy

Liczebność · narodziny i zgony

stworzonka 0jedzenie 0narodzinyzgony

Rody · udział potomków każdego założyciela

Przetrwało rodów: 0jedna barwa = jedna rodzina

Średnie cechy ± 1 odchylenie standardowe

Prędkość0
Rozmiar0
Zmysły0
Kolor (- - tło)0

Rozkład cechy teraz (kontur — na starcie)

0,2średnio 0 · start 03

Różnych genotypów: 0

Klawisze

Q W E
tryby: symulacja, dryf genetyczny, ewolucja w przyrodzie
Spacja
start / pauza (symulacja i dryf)
1 … 5
scenariusze symulacji (przełącza na tryb symulacji)
+ −
szybciej / wolniej
R N
od nowa (to samo ziarno losowości) / nowe ziarno
Esc
odznacz wybrane stworzonko

Jak to działa?

Trzy składniki doboru naturalnego

Dobór naturalny nie potrzebuje planu ani celu. Wystarczą trzy rzeczy:

  • zmienność — osobniki różnią się cechami (u nas: prędkością, rozmiarem, zasięgiem zmysłów i kolorem);
  • dziedziczenie — potomek dostaje geny rodzica, czasem z drobną losową zmianą, czyli mutacją;
  • różny sukces rozrodczy — niektóre cechy pomagają zdobyć jedzenie albo uniknąć drapieżnika, więc ich właściciele zostawiają więcej potomstwa.

Gdy działają wszystkie trzy, skład populacji musi się zmieniać z pokolenia na pokolenie. To właśnie jest ewolucja. Pojedyncze stworzonko nie ewoluuje — zmienia się populacja.

Najlepiej dopasowany, a nie najsilniejszy

Hasło „przetrwanie najsilniejszych” to złe tłumaczenie. Angielskie fittest znaczy „najlepiej pasujący”. W symulacji widać to wyraźnie: na wyspie z małą ilością jedzenia wygrywają mali i oszczędni, przy drapieżnikach — ci, których kolor zlewa się z tłem. Cecha, która pomaga w jednym świecie, w innym może szkodzić.

Budżet energii stworzonka

Każde stworzonko ma cztery geny: rozmiar r, prędkość v, zasięg zmysłów z i kolor k (od 0 — jasny, do 1 — ciemny). W każdym kroku traci energię:

Ekrok = 0,02·r3 + 0,03·r3·v2 + 0,012·v2 + 0,02·z utrzymanie ciała · ruch ciała (jak energia kinetyczna ½mv², bo masa rośnie jak r³) · ruch nóg · zmysły

Porcja jedzenia daje 12 jednostek energii. Gdy stworzonko zgromadzi dwa razy więcej niż koszt potomka Ep = 20·(0,4 + 0,6·r3), dzieli się. Gdy energia spadnie do zera — ginie z głodu. Szybkość pozwala pierwszemu dobiec do jedzenia i uciec, zmysły — wcześniej je zauważyć (i drapieżnika też), a duży rozmiar daje dłuższy zasięg pyska, chroni przed drapieżnikami i pozwala zjadać stworzonka mniejsze o co najmniej ¼. Każda zaleta kosztuje — dlatego cechy nie rosną bez końca.

Potomek dziedziczy geny z mutacją:

g′ = g·eμ·ε    (kolor: k′ = k + μ·ε) ε — liczba losowa z rozkładu normalnego (średnio 0), μ — siła mutacji z suwaka

Kamuflaż

Drapieżnik co chwilę rozgląda się w promieniu 130 jednostek. Szansa, że zauważy stworzonko, rośnie z kwadratem kontrastu między jego kolorem k a kolorem tła t:

pzauważenia = 0,003 + 0,18·(k − t)2

Gdy kora pociemnieje, jasne stworzonka nagle rzucają się w oczy — tak jak jasne krępaki na okopconych brzozach.

Dryf genetyczny — ewolucja przez przypadek

O tym, kto zostawi potomstwo, decyduje też zwykły traf: ktoś zginie pod kamieniem, zanim zdąży się rozmnożyć. W dużej populacji takie przypadki się znoszą, w małej — potrafią zmienić wszystko. Model Wrighta–Fishera: populacja ma N osobników, czyli 2N kopii genu; każde pokolenie losujemy z poprzedniego. Częstość allelu p wędruje losowo:

Var(Δp) = p(1 − p)2N     Ht = H0·(1 − 12N)t

Allel neutralny utrwala się z prawdopodobieństwem równym swojej początkowej częstości p0, a średni czas do utrwalenia lub utraty to t̄ = −4N[p0 ln p0 + (1 − p0) ln(1 − p0)] pokoleń — dla p0 = ½ to ok. 2,8·N. Gdy allel ma przewagę s, szansę jego utrwalenia daje wzór Kimury:

u = 1 − e−4Nsp01 − e−4Ns dla jednej nowej mutacji (p0 = 1/2N) w dużej populacji to tylko ok. 2s — nawet korzystna mutacja zwykle znika!

Równanie hodowcy — jak szybko zmienia się cecha

Jeśli przeżyli osobniki, których średnia cecha różni się od średniej całej populacji o S (różnica selekcyjna), to ich potomstwo przesunie się tylko o część tej różnicy:

R = h2·S h² — odziedziczalność: jaka część różnic między osobnikami wynika z genów (dla głębokości dzioba zięb Grantowie oszacowali ją na wysoką — w demonstracji przyjmujemy 0,8)

Darwin i Wallace

Karol Darwin i Alfred Russel Wallace doszli do tej idei niezależnie. Ich prace przedstawiono razem 1 lipca 1858 r. w Towarzystwie Linneuszowym w Londynie, a 24 listopada 1859 r. ukazało się dzieło Darwina „O powstawaniu gatunków”. Dziś wiemy też to, czego oni nie wiedzieli: skąd się bierze zmienność (mutacje w DNA) i jak cechy są dziedziczone (genetyka Mendla).

Uproszczenia: stworzonka rozmnażają się bezpłciowo (przez podział), więc ich geny się nie mieszają; każda cecha to jedna liczba, a nie efekt wielu genów; świat jest torusem (kto wyjdzie za krawędź, wraca z drugiej strony); drapieżniki nie ewoluują i nie rozmnażają się. Wzór na koszt energii dobraliśmy tak, by kompromisy były dobrze widoczne — u prawdziwych zwierząt tempo przemiany materii rośnie mniej więcej jak masa¾ (prawo Kleibera). Ubarwienie krępaka zależy w rzeczywistości głównie od jednego genu, a u nas kolor jest cechą ciągłą. W modelu dryfu przy dużych populacjach losowanie dwumianowe przybliżamy rozkładem normalnym. Liczby w kartach „Ewolucja w przyrodzie” są przybliżone.

Czy wiesz, że…?

  • Podsumowując rok 1858, prezes Towarzystwa Linneuszowego Thomas Bell stwierdził, że nie przyniósł on żadnych przełomowych odkryć. A przecież właśnie wtedy na zebraniu Towarzystwa przedstawiono teorię doboru naturalnego.
  • W laboratorium Richarda Lenskiego 12 populacji bakterii E. coli ewoluuje bez przerwy od 1988 r. — to już ponad 70 000 pokoleń. Po ok. 31 500 pokoleniach jedna z nich nauczyła się jeść cytrynian w obecności tlenu, czego E. coli normalnie nie potrafi.
  • Ciemną odmianę krępaka wywołuje kawałek „skaczącego” DNA wstawiony w gen cortex. Badacze oszacowali, że ta mutacja pojawiła się ok. 1819 r. — kilkadziesiąt lat przed pierwszym schwytanym ciemnym krępakiem.

Wyzwania

  1. Wyścig: średnia prędkość +50 %Doprowadź do wzrostu średniej prędkości o połowę w stosunku do startu (spróbuj scenariusza 1).nie zaliczone
  2. Wywołaj melanizm przemysłowyZacznij od jasnej populacji (średni kolor ≤ 0,35), przyciemnij korę i doprowadź do średniego koloru ≥ 0,65 — przy drapieżnikach.nie zaliczone
  3. Wyspa: 50 pokoleń przy skąpym jedzeniuPrzy jedzeniu ≤ 0,35 porcji/krok przez cały przebieg utrzymaj populację przy życiu, aż średnie pokolenie dojdzie do 50.nie zaliczone
  4. Pech silniejszy niż dobórW trybie dryfu ustaw przewagę s ≥ 5 % i doczekaj się, aż korzystny allel A zniknie z którejś populacji.nie zaliczone