Przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć wszystkie grupy
- / szukaj
- ←↑↓→ nawigacja po tabeli
- HomeEnd początek / koniec wiersza
- Enter otwórz kartę pierwiastka
- Esc wyczyść filtry i wyróżnienia
- ←→ w karcie: poprzedni / następny pierwiastek
Kliknij pierwiastek, aby otworzyć jego kartę: dane, związki chemiczne i ciekawostkę.
Jak czytać układ okresowy
Pierwiastki ułożone są według rosnącej liczby atomowej Z — liczby protonów w jądrze, równej liczbie elektronów w obojętnym atomie.
Okresy i grupy
- Okres (wiersz) mówi, ile powłok elektronowych ma atom: sód w 3. okresie ma elektrony na trzech powłokach K, L i M.
- Grupa (kolumna) łączy pierwiastki o podobnej zewnętrznej powłoce — dlatego reagują podobnie. Metale alkaliczne z grupy 1 mają po jednym elektronie walencyjnym, halogeny z grupy 17 — po siedem, a gazy szlachetne mają powłokę zamkniętą.
Skąd taki kształt tablicy?
Elektrony zapełniają kolejno podpowłoki s (2 elektrony), p (6), d (10) i f (14). Stąd bloki o szerokości 2, 6, 10 i 14 kolumn. Pełna tablica miałaby 32 kolumny, więc 14 lantanowców i 14 aktynowców (blok f) wyciąga się pod spód.
Trendy — sprawdź je na mapach właściwości
- Elektroujemność rośnie w okresie od lewej do prawej i maleje w grupie z góry na dół. Rekordzistą jest fluor (3,98), najmniejszą zmierzoną ma cez (0,79).
- Promień atomowy maleje w okresie (rosnący ładunek jądra mocniej przyciąga elektrony) i rośnie w grupie (przybywa powłok).
Wzory
Uproszczenia i źródła: wartości zaokrąglone wg CRC Handbook i IUPAC; gęstość gazów podano w 0 °C, temperatury przemian pod ciśnieniem 1 atm. Temperatury wrzenia metali trudnotopliwych różnią się w źródłach nawet o kilkadziesiąt stopni. Promień atomowy to promień kowalencyjny (Cordero i in., 2008). Elektroujemności niektórych lantanowców i ciężkich pierwiastków nie są dobrze wyznaczone, więc je pominięto. Rysunki cząsteczek są schematyczne: kąty i długości wiązań przybliżone. Rok odkrycia to rok rozpoznania pierwiastka (dla części z nich metal otrzymano później).
Czy wiesz, że…?
- Mendelejew zostawił w swojej tablicy z 1869 r. puste miejsca i przewidział właściwości brakujących pierwiastków. Gal (1875), skand (1879) i german (1886) odkryto później — zgodnie z jego przewidywaniami.
- Około 99 % masy ludzkiego ciała tworzy zaledwie sześć pierwiastków: tlen, węgiel, wodór, azot, wapń i fosfor.
- Dwa pierwiastki upamiętniają Polskę: polon (od łac. Polonia) i kopernik (na cześć Mikołaja Kopernika), a kiur — Marię Skłodowską-Curie i jej męża.
Wyzwania
- Znajdź pierwiastek o największej elektroujemnościWłącz mapę „Elektroujemność” i otwórz kartę rekordzisty.do zrobienia
- Zbuduj sól kuchennąOtwórz kolejno karty obu pierwiastków, z których składa się NaCl — np. sód, a potem z karty związku przejdź do chloru.do zrobienia
- Cofnij się do roku 1869Włącz mapę „Rok odkrycia” i ustaw suwak na rok, w którym Mendelejew opublikował swoją tablicę. Ile pierwiastków wtedy znano?do zrobienia
- Znajdź metal, który topi się w dłoniOtwórz kartę metalu, który topi się poniżej temperatury ciała (37 °C) — pomoże mapa temperatury topnienia.do zrobienia
- Odkryj 5 związków organicznychOtwórz karty pięciu różnych związków organicznych w zakładce „Związki”. Postęp: 0/5do zrobienia