Przejdź do eksperymentu
← Laboratorium
Biologia · Fizjologia człowieka
Sygnały w całym ciele

Układ nerwowysieć, która czuje i decyduje

Mózg, rdzeń kręgowy i rozgałęzione po całym ciele nerwy tworzą jedną sieć: zbierają wieści od zmysłów, podejmują decyzje i w ułamku sekundy wysyłają polecenia do mięśni i narządów. Prześledź nerwy w ciele, zajrzyj do mózgu, wywołaj odruch, zmierz swój refleks i przestaw organizm z trybu „odpoczywaj i traw” na „walcz lub uciekaj”.

Neuronów w mózgu
≈ 86mld
Nerwy rdzeniowe
31par
Nerwy czaszkowe
12par
Energia mózgu
≈ 20% w spoczynku

Strona ma charakter edukacyjny i nie jest poradą medyczną. Liczby dotyczą typowego zdrowego dorosłego i są przybliżone — u różnych osób bywają różne. W sprawach zdrowia zwróć się do lekarza.

Laboratorium układu nerwowego

Pięć trybów — od całego ciała po ułamki sekundy

Układ nerwowy ma dwie części. Ośrodkowy (OUN) to mózgowie i rdzeń kręgowy — tu zapadają decyzje. Obwodowy (ONO) to nerwy, które łączą OUN z resztą ciała. Kliknij nerw albo narząd na mapie lub wybierz go z listy.

widok z przodu · schemat
Mapa układu nerwowego w ciele człowieka Sylwetka człowieka z mózgowiem, rdzeniem kręgowym, 31 parami nerwów rdzeniowych oraz najważniejszymi nerwami rąk, tułowia i nóg. Nerwy autonomiczne zaznaczono na fioletowo.

Wybierz element

mapa

Kliknij mózgowie, rdzeń kręgowy albo dowolny nerw. Grube linie to pnie nerwów — każdy zawiera tysiące włókien (aksonów) biegnących obok siebie jak przewody w kablu.

Pojedynczy neuron i jego impuls elektryczny pokazuje strona Neuron.

Lista elementów

też z klawiatury

    Somatyczny

    Działa w dużej mierze świadomie: przewodzi czucie ze skóry, mięśni i stawów oraz polecenia do mięśni szkieletowych — chodzisz, piszesz, mówisz.

    Autonomiczny

    Działa bez udziału woli: steruje sercem, oddechem, trawieniem, źrenicami i gruczołami. Ma część współczulną i przywspółczulną (tryb T).

    Wyścig impulsów: od palucha do mózgu

    t = droga / prędkość

    Naciśnij „Wyślij impuls”. Oba sygnały startują jednocześnie z palucha.

    175 cm
    100 m/s
    1,0 m/s
    Z mieliną
    17,5 ms
    Bez mieliny
    1,75 s
    Różnica
    100×
    Zegar
    0 ms

    Najszybsze włókna z mieliną (typu Aα, do mięśni) przewodzą do ok. 120 m/s, włókna bez mieliny tylko ok. 0,5–2 m/s. Upraszczamy: droga ≈ wzrost, bez opóźnień w synapsach.

    Wyzwania

    Zaliczają się same, gdy wykonasz zadanie w laboratorium.

    Jak to działa?

    Układ nerwowy w prostych słowach

    Sieć z dwóch części

    Ośrodkowy układ nerwowy (mózgowie i rdzeń kręgowy) przetwarza informacje i podejmuje decyzje. Obwodowy układ nerwowy to 12 par nerwów czaszkowych, 31 par nerwów rdzeniowych i ich odgałęzienia oraz zwoje. Nerw to wiązka tysięcy włókien — aksonów różnych neuronów. Włókna czuciowe niosą sygnały do OUN, a ruchowe — z OUN do mięśni i gruczołów.

    Sygnał biegnie wzdłuż włókna jako impuls elektryczny (potencjał czynnościowy), a między komórkami przekazują go substancje chemiczne w synapsach. Szczegóły pokazuje strona Neuron.

    Jak szybki jest nerw?

    Prędkość przewodzenia zależy od grubości włókna i od osłonki mielinowej. Czas podróży sygnału to po prostu droga podzielona przez prędkość:

    t = sv    np.   1,8 m100 m/s = 0,018 s = 18 ms

    To samo włókno bez mieliny (ok. 1 m/s) potrzebowałoby na tę drogę aż 1,8 s.

    Łuk odruchowy

    Odruch składa się z pięciu ogniw: receptor → neuron czuciowy → ośrodek (rdzeń lub pień mózgu) → neuron ruchowy → efektor (mięsień albo gruczoł). W odruchu kolanowym między neuronem czuciowym a ruchowym jest tylko jedna synapsa (odruch monosynaptyczny), dlatego sygnał docierający do mięśnia zwykle pojawia się już po ok. 20 ms. Odruch cofania ma po drodze neurony pośredniczące (polisynaptyczny), więc trwa trochę dłużej, ale wciąż jest szybszy od świadomej decyzji.

    Czas reakcji

    Świadoma reakcja wymaga przejścia całej drogi: oko → kora wzrokowa → decyzja → kora ruchowa → rdzeń → mięsień. Wynik pojedynczej próby mocno się waha, dlatego liczymy średnią i medianę serii:

    x = x1 + x2 + … + xnn     mediana = środkowa wartość po uporządkowaniu

    Mediana jest mniej wrażliwa na pojedynczą „zamyśloną” próbę niż średnia.

    Gdy trzeba wybierać między kilkoma odpowiedziami, reakcja się wydłuża (prawo Hicka):

    T = a + b · log2(n + 1)

    Test linijki

    Puszczona linijka spada swobodnie z przyspieszeniem ziemskim g ≈ 9,81 m/s². Droga rośnie z kwadratem czasu, więc z drogi da się odczytać czas reakcji:

    d = ½ g t²    ⇔    t = √2dg

    Przykład: t = 0,2 s daje d = ½ · 9,81 · 0,04 ≈ 0,196 m, czyli ok. 19,6 cm.

    Dwa tryby autonomiczne

    Część współczulna wychodzi z rdzenia w odcinku piersiowym i lędźwiowym i przez łańcuch zwojów (pień współczulny) dociera do narządów. Przyspiesza serce, rozszerza źrenice i oskrzela, uwalnia glukozę z wątroby, hamuje trawienie. Część przywspółczulna wychodzi z pnia mózgu (głównie nerw błędny) i z odcinka krzyżowego rdzenia — zwalnia serce, pobudza trawienie i wydzielanie śliny, a przy oddawaniu moczu kurczy mięsień pęcherza.