← Laboratorium Matematyka · Laboratorium

Matematyka · stereometria

Bryły

rozłóż, policz, zbuduj

Każdy karton, puszka i kostka do gry to bryła. Rozetnij ją wzdłuż kilku krawędzi, a rozłoży się płasko w siatkę — pole wszystkich jej ścian to dokładnie pole powierzchni bryły. Sprawdzisz tu, skąd biorą się wzory na objętość, dlaczego brył foremnych jest tylko pięć i czemu puszka nie jest sześcianem.

Pc = 2Pp + Pb V = 13Pp·h W − K + S = 2
dwunastościan: 12 pięciokątów, 30 krawędzi, 20 wierzchołków

Sześcian → siatka

przeciągnij: obrót · kółko / dwa palce: zoom
0 %

Wybierz bryłę

Graniastosłupy

Ostrosłupy

Bryły obrotowe

Bryły platońskie

plik SVG w skali 1 : 1 — drukuj bez skalowania

Czy to siatka sześcianu?

35 kształtów z 6 kwadratów — tylko 11 składa się w sześcian
0 %

Czy ten kształt da się złożyć w sześcian?

Zgadnij, a potem patrz, jak kwadraty się składają. Kwadraty, które trafią na zajętą już ścianę, zaświecą się na czerwono.

dobrze0
seria0
prób0

Wszystkie 11 siatek sześcianu

Objaśnienia

Bryła to kawałek przestrzeni ograniczony powierzchnią. Wielościany mają płaskie ściany (wielokąty), które stykają się wzdłuż krawędzi; krawędzie spotykają się w wierzchołkach. Graniastosłup ma dwie jednakowe, równoległe podstawy połączone prostokątami (lub równoległobokami), ostrosłup — jedną podstawę i trójkąty zbiegające się w wierzchołku. Walec, stożek i kula powstają przez obrót prostokąta, trójkąta prostokątnego i półkola.

Siatka bryły to płaska figura, którą można złożyć w bryłę. Rozkładanie nie rozciąga ścian, więc pole siatki = pole powierzchni całkowitej bryły: Pc = 2Pp + Pb dla graniastosłupa i walca, Pc = Pp + Pb dla ostrosłupa i stożka.

Sześcian (krawędź a)P = 6a² · V = a³ · d = a√3
ProstopadłościanP = 2(ab + bc + ac) · V = abc
GraniastosłupPc = 2Pp + Pb · V = Pp·h
OstrosłupPc = Pp + Pb · V = ⅓Pp·h
WalecP = 2πr² + 2πrh · V = πr²h
Stożek (tworząca l)P = πr² + πrl · V = ⅓πr²h · l² = r² + h²
KulaP = 4πr² · V = ⁴⁄₃πr³
Wycinek w siatce stożkakąt = 360° · r / l · pole = πrl
Czworościan foremnyP = √3·a² · V = a³√2 / 12
Ośmiościan foremnyP = 2√3·a² · V = a³√2 / 3

Dlaczego kula nie ma siatki? Siatkę wolno zginać, ale nie rozciągać. Carl Friedrich Gauss udowodnił w 1827 r. (twierdzenie „egregium”, czyli „znakomite”), że krzywizny powierzchni nie da się zmienić samym zginaniem — a płaszczyzna ma krzywiznę zero, kula nie. Dlatego każda płaska mapa świata coś zniekształca: kształty, pola albo odległości. Kliny ze skórki pomarańczy (jak na starych globusach) to tylko przybliżenie z przerwami.

Objętość: graniastosłup to stos warstw, więc V = Pp·h. Ostrosłup to dokładnie ⅓ graniastosłupa o tej samej podstawie i wysokości (sześcian dzieli się na trzy jednakowe ostrosłupy), stożek — ⅓ walca. Kula zajmuje ⅔ walca, w który jest wpisana (Archimedes).

Uproszczenia: walec, stożek i kula są rysowane jako gęste siatki wielokątów; animacja kuli to „obieranie” jej na 12 klinów, które przy spłaszczaniu lekko się odkształcają — prawdziwej siatki kula nie ma. Piasek w doświadczeniu z lejkiem opada równą warstwą (prawdziwy tworzy lejek). Wyniki są zaokrąglone.

Zobacz też

Wyzwania

  1. Rozłóż dwunastościan na siatkę„Siatki”: wybierz dwunastościan i rozłóż go do końca.nie zaliczone
  2. Rozpoznaj 5 kształtów„Czy to siatka sześcianu?”: odpowiedz dobrze pięć razy.nie zaliczone
  3. Pokaż, że trzy ostrosłupy tworzą sześcian„Objętość”: rozsuń ostrosłupy do końca, a potem złóż je z powrotem.nie zaliczone
  4. Sprawdź wzór Eulera dla 5 brył platońskich„Platon”: obejrzyj każdą z pięciu brył.nie zaliczone
  5. Przetnij sześcian w sześciokąt foremny„Przekroje”: dobierz nachylenie, obrót i położenie płaszczyzny.nie zaliczone
  6. Zaprojektuj puszkę 330 ml z najmniejszej ilości blachy„Skala”: ustaw V = 330 ml, k = 1 i dobierz promień (bez przycisku optimum).nie zaliczone

Czy wiesz, że…?

  • Z sześciu kwadratów połączonych bokami da się ułożyć 35 różnych kształtów (heksomin), ale tylko 11 z nich składa się w sześcian.
  • Brył foremnych jest tylko pięć — dowód zamyka „Elementy” Euklidesa sprzed ponad 2300 lat. W czterech wymiarach jest ich sześć, a w pięciu i więcej — już tylko trzy.
  • Archimedes prosił, by na jego grobie umieszczono kulę wpisaną w walec. Według Cycerona tak się stało — rzymski mówca odnalazł ten nagrobek w Syrakuzach ponad 130 lat po śmierci uczonego.

Klawisze

Q W E R T
przełączanie trybów (← → na zakładkach)
Spacja
główna animacja trybu: rozłóż / złóż, rozsuń, zegnij, animuj
← ↑ → ↓
na płótnie 3D: obrót bryły
+ − 0
na płótnie 3D: przybliż, oddal, widok startowy
N
następny kształt w grze „Czy to siatka sześcianu?”
Esc
zatrzymuje wszystkie animacje