← Laboratorium

Baterieprąd z reakcji chemicznych

Każda bateria to zamknięta w puszce reakcja chemiczna: jeden materiał oddaje elektrony, drugi je przyjmuje, a my wstawiamy między nie żarówkę albo telefon i każemy elektronom iść „naokoło”. Zbuduj ogniwo z dwóch metali, wrzucaj metale do roztworów soli, naładuj akumulator litowo-jonowy, rozłóż wodę prądem i sprawdź, co ratuje gwóźdź przed rdzą.

Utlenianie — oddawanie elektronów (na anodzie). Redukcja — przyjmowanie elektronów (na katodzie). Razem: redoks.

Ogniwo galwaniczne — dwa półogniwa

Napięcie E
1,100 V
E° ogniwa (1 M)
1,10 V
Elektrony n
2
ΔG = −nFE
−212 kJ
Prąd
≈ 0
Anoda (−)
Zn

Napięcie liczymy z potencjałów standardowych E° (25 °C) i równania Nernsta. Model nie uwzględnia oporu wewnętrznego, nadnapięć ani tego, że lit, potas i sód reagują z wodą.

Stos Volty — ogniwa szeregowo

Liczba ogniw
3
Na ogniwo
≈ 0,8 V
Razem
2,4 V

Połączenie szeregowe: napięcia się dodają, U = N·E. W stosie Volty na miedzi wydziela się głównie wodór, więc jedna para daje mniej niż ogniwo Daniella — ok. 0,8 V (wartość orientacyjna).

Bateria z cytryn

Siła elektro­motoryczna
1,90 V
Opór wewnętrzny
3,0 kΩ
Prąd diody
0,03 mA

Prąd daje para różnych metali — cytryna jest tylko elektrolitem. Dwa miedziane paski dają 0 V. Dioda zaczyna przewodzić dopiero powyżej napięcia progowego (ok. 1,8 V dla czerwonej), a duży opór owoców bardzo ogranicza prąd. Wartości orientacyjne.

Żabie udka kontra stos — spór Galvaniego z Voltą

W latach 80. XVIII w. Luigi Galvani w Bolonii zauważył, że udko żaby drga, gdy dotknąć nerwu i mięśnia dwoma różnymi metalami. W 1791 r. ogłosił, że to „elektryczność zwierzęca” zgromadzona w tkankach.

Alessandro Volta uważał, że źródłem prądu jest styk dwóch różnych metali, a żaba to tylko czuły wskaźnik i wilgotny przewodnik. Na dowód zbudował stos z krążków cynku i miedzi przekładanych suknem nasączonym solanką — pierwsze źródło stałego prądu. Opisał go w liście do Royal Society z 20 marca 1800 r.

Obaj mieli trochę racji: prąd stosu daje reakcja chemiczna na metalach, a nerwy naprawdę działają elektrycznie — dzięki różnicom stężeń jonów (zobacz neuron).

  1. Galvani opisuje drgające żabie udka i „elektryczność zwierzęcą”.
  2. Stos Volty — pierwsza bateria. Od nazwiska Volty pochodzi jednostka wolt.
  3. John Daniell: ogniwo Zn|Cu z dwoma roztworami — stabilne ok. 1,1 V, zasila telegrafy.
  4. Gaston Planté: akumulator kwasowo-ołowiowy — pierwszy, który można ładować.
  5. Georges Leclanché: ogniwo cynkowo-węglowe, przodek „paluszków”.
  6. Sony wprowadza do sprzedaży akumulator litowo-jonowy.

Jak to działa

W ogniwie zachodzi reakcja redoks, ale rozdzielona na dwa miejsca. Na anodzie metal się utlenia (oddaje elektrony), na katodzie coś się redukuje (przyjmuje elektrony). Elektrony nie mogą płynąć przez roztwór, więc idą przewodem — i po drodze mogą zapalić żarówkę. W roztworze ładunek przenoszą jony; klucz elektrolityczny (mostek solny) domyka obwód.

Napięcie ogniwa

E° = E°katody − E°anodynp. Zn|Cu: 0,34 V − (−0,76 V) = 1,10 V

Równanie Nernsta (25 °C)

E = E° − 0,0592 Vn· log QQ — iloraz reakcji, np. [Zn²⁺]/[Cu²⁺]; n — liczba przenoszonych elektronów. Dla Q = 10 i n = 2 napięcie spada o 0,0296 V.

Energia z reakcji

ΔG = −n · F · EF = 96 485 C/mol — ładunek jednego mola elektronów (stała Faradaya). Ujemne ΔG: reakcja zachodzi sama.

Elektroliza — prawo Faradaya

Q = I · t    m = M · Qn · F1 A przez 1 godzinę to 3 600 C, czyli 0,0373 mola elektronów → ok. 0,418 l wodoru (0 °C) lub 0,456 l (25 °C).

Pojemność i energia baterii

W = U · Q    4 000 mAh · 3,7 V ≈ 14,8 WhmAh mówi o ładunku, a Wh o energii — do porównań lepsze są watogodziny.

Modele na tej stronie są uproszczone: pomijają opór wewnętrzny (poza baterią z cytryn), nadnapięcia na elektrodach i wpływ temperatury na E°. Potencjały standardowe podano dla 25 °C i roztworów 1 mol/dm³.

Wyzwania

  1. Zbuduj ogniwo o napięciu powyżej 2 VW trybie „Ogniwo” dobierz dwa metale tak, by woltomierz pokazał więcej niż 2 V.nie zaliczone
  2. Zapal diodę baterią z cytrynPołącz tyle cytryn, by przez diodę popłynął prąd.nie zaliczone
  3. Pokryj gwóźdź miedzią w roztworze CuSO₄W „Szeregu” wrzuć żelazny gwóźdź do siarczanu miedzi i poczekaj do końca.nie zaliczone
  4. Naładuj akumulator do 100 % i rozładuj telefonW „Li-ion” naładuj ogniwo do pełna, a potem rozładuj je do zera.nie zaliczone
  5. Wytwórz 1 litr wodoru elektroliząZbierz w aparacie Hofmanna co najmniej 1 l H₂.nie zaliczone
  6. Ochroń gwóźdź przed rdzą cynkiemW „Korozji” dołącz cynk do swojego gwoździa w wodzie lub solance i przetrzymaj go co najmniej 7 dni.nie zaliczone

Czy wiesz, że…?

  • W muzeum w Bagdadzie przechowywano gliniane naczynie sprzed ok. 1500–2000 lat z miedzianym cylindrem i żelaznym prętem w środku. Hipoteza, że była to starożytna bateria, jest efektowna, ale większość archeologów w nią wątpi — mogło służyć np. do przechowywania zwojów.
  • Komórka nerwowa działa jak małe ogniwo stężeniowe: różnice stężeń jonów K⁺ i Na⁺ po obu stronach błony dają napięcie spoczynkowe ok. −70 mV. Potencjał dla każdego z tych jonów liczy się tym samym równaniem Nernsta, co napięcie baterii.
  • Ogniwo telefonu ma napięcie ok. 3,7 V, a „paluszek” 1,5 V, choć oba są mniej więcej podobnej wielkości. O napięciu decyduje para materiałów elektrod, nie rozmiar — rozmiar wpływa na pojemność.

Klawisze

Q W E R T
przełączanie trybów
← →
na zakładkach: sąsiedni tryb
Spacja
start / pauza animacji w trybie (elektroliza, korozja, ładowanie)
1 2
Li-ion: ładuj / rozładuj
Esc
zatrzymanie animacji