Przejdź do laboratorium
← Laboratorium
Biologia · Układ krążenia

Biologia · ciało człowieka

Krewrzeka życia w 5 litrach

Każda kropla krwi to tłum komórek płynących w złocistym osoczu. Odwiruj próbkę, obejrzyj rozmaz pod mikroskopem, zobacz, jak hemoglobina łapie i oddaje tlen, przetocz krew bez aglutynacji i obserwuj, jak organizm sam zatyka ranę.

Objętość krwi
≈ 5l (70 kg)
Hematokryt
≈ 40–45%
Krwinki czerwone
4,5–5,5mln / µl
Życie erytrocytu
≈ 120dni

Strona ma charakter edukacyjny i nie jest poradą medyczną. Podane liczby to typowe wartości dla zdrowych dorosłych; normy różnią się między laboratoriami, z wiekiem i płcią. Wyniki własnych badań omów z lekarzem.

Krwinki czerwone w naczyniu krwionośnym — na każdą krwinkę białą przypada ich kilkaset.

Laboratorium

Pięć stanowisk — od probówki do grup krwi.

Klawisze: Q W E R T — stanowiska Esc zatrzymuje animacje
Krew pełna — wymieszana

Osocze — co w nim pływa?

  • Woda — rozpuszczalnik i „środek transportu”ok. 90–92 %
  • Białka: albuminy (ok. 55–60 % białek), globuliny, w tym przeciwciała (ok. 35–38 %), fibrynogen (ok. 4–7 %)ok. 7 %
  • Sole mineralne (Na⁺, Cl⁻, HCO₃⁻, K⁺, Ca²⁺), glukoza, tłuszcze, hormony, mocznik, rozpuszczony CO₂ i O₂ok. 1–2 %

Osocze bez fibrynogenu i innych czynników krzepnięcia to surowica — zostaje po wykrzepieniu krwi w probówce.

Wirówka

Obroty (czas przyspieszony)0 obr./min
Przyspieszenie w probówce0 g
Twój odczyt hematokrytu—
Hematokryt zmierzony?

Naciśnij Odwiruj. Krwinki są gęstsze od osocza, więc w wirówce opadną na dno.

Warstwy po odwirowaniu

Osocze
—
Kożuszek: krwinki białe i płytki
—
Krwinki czerwone (hematokryt)
—

Typowy hematokryt: mężczyźni ok. 40–54 %, kobiety ok. 36–48 % (zakresy różnią się między laboratoriami).

Ile masz krwi?

70 kg
Objętość krwi (≈ 70 ml na kg)4,9 litra
w tym osocze2,7 l
w tym krwinki czerwone2,2 l

U dorosłych typowo 65–75 ml/kg (u kobiet zwykle nieco mniej). Osocze i krwinki liczone dla hematokrytu 45 % albo zmierzonego.

Honorowe krwiodawstwo

Krwi nie da się wyprodukować w fabryce.

Jedna donacja, kilku pacjentów

Oddana krew jest rozdzielana na składniki: koncentrat krwinek czerwonych, osocze i płytki. Dzięki temu jedna donacja może pomóc kilku osobom — po wypadkach, operacjach, przy leczeniu nowotworów i chorób krwi.

Osocze organizm uzupełnia w ciągu 1–2 dni, krwinki czerwone w ciągu kilku tygodni. Dlatego między oddaniami krwi pełnej musi minąć co najmniej 8 tygodni. O tym, czy można oddać krew, zawsze decyduje lekarz w centrum krwiodawstwa (RCKiK).

Dla osoby o masie 70 kg donacja to ok. 9 % objętości krwi.

Jedna donacja krwi pełnej
≈ 450 ml
Wiek dawcy
18–65 lat
Masa ciała
≥ 50 kg
Najwyżej w roku
6 / 4 razy (M / K)

Wyzwania

Zaliczają się same. Zaliczone: 0 / 5

Jak to działa?

Krew w prostych słowach i kilku wzorach

Tkanka, która płynie

Krew to tkanka łączna: komórki (krwinki czerwone, białe i płytki) zawieszone w płynnym osoczu. Rozprowadza tlen, składniki odżywcze, hormony i ciepło, zabiera CO₂ i produkty przemiany materii, broni przed drobnoustrojami i sama zatyka uszkodzenia. Krwinki powstają w czerwonym szpiku kostnym z komórek macierzystych. U dorosłych krwi jest typowo 65–75 ml na kilogram masy ciała:

Vkrwi ≈ 70 mlkg · m   →   70 kg · 70 ml/kg ≈ 4,9 l

Część objętości krwi zajmowaną przez krwinki czerwone nazywamy hematokrytem. Mierzy się go, wirując krew w cienkiej rurce:

Hct = wysokość słupa krwinek czerwonychwysokość całego słupa krwi · 100 %

W wirówce na próbkę działa przyspieszenie a = ω²r. Przy 3000 obr./min i promieniu 10 cm to ok. 1000 razy więcej niż ziemskie g — dlatego krwinki opadają w kilka minut, a nie w kilka godzin.

Hemoglobina i krzywa dysocjacji

Krwinka czerwona zawiera ok. 270 mln cząsteczek hemoglobiny. Każda ma cztery hemy z jonem Fe²⁺ i może przyłączyć cztery cząsteczki O₂. Ile procent miejsc jest zajętych (wysycenie S) przy danym ciśnieniu parcjalnym tlenu, dobrze opisuje równanie Hilla:

S = pO₂nP50n + pO₂n,    n ≈ 2,7,   P50 ≈ 26,8 mmHg

Dla 100 mmHg (płuca) daje to ok. 97 %, dla 40 mmHg (tkanki w spoczynku) ok. 75 %, a dla 20 mmHg (pracujący mięsień) ok. 31 %. Współczynnik n > 1 oznacza kooperację: krzywa jest esowata, więc w płucach hemoglobina prawie się nasyca, a w tkankach łatwo oddaje tlen. Ilość tlenu w litrze krwi tętniczej:

CO₂ ≈ 1,34 ml O₂g Hb · Hb · S + 0,03 ml O₂l · mmHg · pO₂  ≈  1,34 · 150 · 0,97 + 3 ≈ 198 ml/l

Efekt Bohra: więcej CO₂, kwaśniejsze środowisko (niższe pH), wyższa temperatura i więcej 2,3-BPG zwiększają P50 — krzywa przesuwa się w prawo i hemoglobina łatwiej oddaje tlen tam, gdzie jest potrzebny. Hemoglobina płodowa słabo wiąże 2,3-BPG, więc ma P50 ok. 19–20 mmHg i „odbiera” tlen krwi matki w łożysku.

log P50 ≈ log 26,8 + 0,40·(7,40 − pH) + 0,06·logpCO₂40 + 0,024·(T − 37) + 0,025·(BPG − 5)

To przybliżenie użyte w symulacji (współczynniki z literatury fizjologicznej, zaokrąglone). Czad: w równowadze stosunek COHb do O₂Hb ≈ M·pCO/pO₂ z M ≈ 230 (równanie Haldane’a).

Grupy krwi

Na krwinkach czerwonych są cząsteczki — antygeny A, B i D. W osoczu od wczesnego dzieciństwa krążą przeciwciała przeciw tym antygenom układu ABO, których człowiek nie ma. Jeśli przeciwciała biorcy napotkają obce antygeny, zlepiają krwinki (aglutynacja) i niszczą je — to groźna reakcja poprzetoczeniowa. Przeciwciała anty-D powstają dopiero po kontakcie z krwinkami Rh+.

Krzepnięcie

Po zranieniu naczynie się kurczy, płytki przyklejają się do odsłoniętego kolagenu i tworzą czop, a kaskada czynników krzepnięcia wytwarza trombinę. Trombina zamienia rozpuszczony w osoczu fibrynogen w nitki fibryny, które oplatają czop i krwinki. Gdy rana się goi, enzym plazmina rozpuszcza skrzep (fibrynoliza).