Tkanka, która płynie
Krew to tkanka łączna: komórki (krwinki czerwone, białe i płytki) zawieszone w płynnym osoczu. Rozprowadza tlen, składniki odżywcze, hormony i ciepło, zabiera CO₂ i produkty przemiany materii, broni przed drobnoustrojami i sama zatyka uszkodzenia. Krwinki powstają w czerwonym szpiku kostnym z komórek macierzystych. U dorosłych krwi jest typowo 65–75 ml na kilogram masy ciała:
Część objętości krwi zajmowaną przez krwinki czerwone nazywamy hematokrytem. Mierzy się go, wirując krew w cienkiej rurce:
W wirówce na próbkę działa przyspieszenie a = ω²r. Przy 3000 obr./min i promieniu 10 cm to ok. 1000 razy więcej niż ziemskie g — dlatego krwinki opadają w kilka minut, a nie w kilka godzin.
Hemoglobina i krzywa dysocjacji
Krwinka czerwona zawiera ok. 270 mln cząsteczek hemoglobiny. Każda ma cztery hemy z jonem Fe²⁺ i może przyłączyć cztery cząsteczki O₂. Ile procent miejsc jest zajętych (wysycenie S) przy danym ciśnieniu parcjalnym tlenu, dobrze opisuje równanie Hilla:
Dla 100 mmHg (płuca) daje to ok. 97 %, dla 40 mmHg (tkanki w spoczynku) ok. 75 %, a dla 20 mmHg (pracujący mięsień) ok. 31 %. Współczynnik n > 1 oznacza kooperację: krzywa jest esowata, więc w płucach hemoglobina prawie się nasyca, a w tkankach łatwo oddaje tlen. Ilość tlenu w litrze krwi tętniczej:
Efekt Bohra: więcej CO₂, kwaśniejsze środowisko (niższe pH), wyższa temperatura i więcej 2,3-BPG zwiększają P50 — krzywa przesuwa się w prawo i hemoglobina łatwiej oddaje tlen tam, gdzie jest potrzebny. Hemoglobina płodowa słabo wiąże 2,3-BPG, więc ma P50 ok. 19–20 mmHg i „odbiera” tlen krwi matki w łożysku.
To przybliżenie użyte w symulacji (współczynniki z literatury fizjologicznej, zaokrąglone). Czad: w równowadze stosunek COHb do O₂Hb ≈ M·pCO/pO₂ z M ≈ 230 (równanie Haldane’a).
Grupy krwi
Na krwinkach czerwonych są cząsteczki — antygeny A, B i D. W osoczu od wczesnego dzieciństwa krążą przeciwciała przeciw tym antygenom układu ABO, których człowiek nie ma. Jeśli przeciwciała biorcy napotkają obce antygeny, zlepiają krwinki (aglutynacja) i niszczą je — to groźna reakcja poprzetoczeniowa. Przeciwciała anty-D powstają dopiero po kontakcie z krwinkami Rh+.
Krzepnięcie
Po zranieniu naczynie się kurczy, płytki przyklejają się do odsłoniętego kolagenu i tworzą czop, a kaskada czynników krzepnięcia wytwarza trombinę. Trombina zamienia rozpuszczony w osoczu fibrynogen w nitki fibryny, które oplatają czop i krwinki. Gdy rana się goi, enzym plazmina rozpuszcza skrzep (fibrynoliza).