Jak to działa?
Siła to oddziaływanie, które może zmienić ruch ciała albo je odkształcić. Mierzymy ją w niutonach (N): 1 N nadaje masie 1 kg przyspieszenie 1 m/s². Na Ziemi jabłko o masie ok. 100 g waży mniej więcej 1 N. Masa (kg) mówi, jak trudno zmienić ruch ciała — to miara jego bezwładności.
Trzy zasady dynamiki Newtona
- Zasada bezwładności. Jeśli siły działające na ciało się równoważą (wypadkowa = 0), ciało spoczywa albo porusza się ruchem jednostajnym prostoliniowym.
- Wypadkowa siła nadaje przyspieszenie w swoim kierunku, tym mniejsze, im większa masa: a = Fwyp/m.
- Akcja i reakcja. Gdy ciało A działa siłą na ciało B, to B działa na A siłą o tej samej wartości i przeciwnym zwrocie. Te siły działają na różne ciała.
Tarcie i równia pochyła
Na równi ciężar rozkładamy na składową zsuwającą mg sin α i dociskającą mg cos α. Klocek stoi, dopóki tarcie statyczne nadąża: mg sin α ≤ μsmg cos α, czyli tg α ≤ μs. Masa się skraca — ciężki i lekki klocek z tego samego materiału ruszają przy tym samym kącie. Gdy już jedzie, działa mniejsze tarcie kinetyczne i a = g(sin α − μk cos α).
Rzut ukośny
Bez powietrza ruch rozkłada się na dwa niezależne: w poziomie jednostajny (nic nie pcha ani nie hamuje), w pionie jednostajnie przyspieszony w dół.
Pęd i popęd
Pęd p = mv to „ilość ruchu”. W układzie, na który nie działają siły zewnętrzne, całkowity pęd się nie zmienia — zasada zachowania pędu. Zmiana pędu ciała równa się popędowi siły: F·Δt = Δp. Dlatego strefa zgniotu, pas, poduszka, kask i poduszka pod jajkiem działają tak samo: wydłużają czas zatrzymania, więc zmniejszają siłę.
Opór powietrza i ruch po okręgu
Opór powietrza przy typowych prędkościach rośnie z kwadratem prędkości. Spadające ciało przyspiesza, aż opór zrówna się z ciężarem — dalej leci ze stałą prędkością graniczną. Ciało krążące po okręgu stale zmienia kierunek prędkości, więc potrzebuje siły skierowanej do środka (dośrodkowej): naciągu linki, tarcia opon, nacisku toru.
Uproszczenia: ciała traktujemy jak punkty albo sztywne klocki; tarcie opisują dwa stałe współczynniki; opór powietrza liczymy wzorem kwadratowym ze stałym C (bez obrotu piłki i wiatru); hamowanie przy stałym opóźnieniu μg; w teście zderzeniowym zakładamy stałe opóźnienie na podanej drodze i impuls siły w kształcie połówki sinusoidy; siła pękania jajka jest orientacyjna. Ruch liczy własny integrator ze stałym krokiem (Runge-Kutta 4. rzędu lub półniejawny Euler z podkrokami).