← Laboratorium Fizyka · Laboratorium

Fizyka · dynamika

Ruch i siły

dlaczego rzeczy się ruszają (i zatrzymują)

Krążek na idealnym lodzie jechałby bez końca. Piłka w locie nie potrzebuje siły, która pcha ją do przodu. Dwa razy szybsze auto hamuje na czterokrotnie dłuższej drodze. Ułóż siły jak w zeszycie, rzucaj do kosza na Księżycu, szukaj kąta, przy którym klocek rusza, zderzaj wózki, skacz ze spadochronem i przetnij linkę kręcącej się piłki.

F = m·a p = m·v F·Δt = Δp T ≤ μN
składowa pozioma prędkości się nie zmienia — grawitacja ciągnie tylko w dół
Laboratorium

Trzy zasady dynamiki — trzy doświadczenia i budowanie rozkładu sił.

I zasada: bezwładność

III zasada: akcja i reakcja

prędkość A—
prędkość B—
pęd A + pęd B—
siła podczas odpychania—

Siły akcji i reakcji są zawsze równe i przeciwnie skierowane, ale działają na różne ciała — dlatego się nie znoszą. Ten sam pomysł napędza rakietę: Rakieta →

II zasada: F = m·a

wózek na torze bez tarcia
przyspieszenie a0,00 m/s²
prędkość v0,00 m/s
położenie x0,00 m
czas t0,00 s

Gdy siła działa, prędkość rośnie jednostajnie — wykres v(t) to prosta o nachyleniu a = F/m. Gdy puścisz, a = 0 i wózek jedzie dalej ze stałą prędkością (I zasada). Nachylenie wykresu x(t) to prędkość — to właśnie pochodna: Analiza →

Rozkład sił — zbuduj sam

przeciągnij grot strzałki · N = następna siła

Scena

ΣFx—
ΣFy—
cel: m·a—
wybrana siła—
ciężar reakcja podłoża tarcie siła przyłożona naciąg liny wypadkowa

Siły rysujemy z jednego punktu — środka ciała (model punktu materialnego). Groty przyciągają się do ważnych kierunków (pion, poziom, wzdłuż liny), a wartości zaokrąglają do pół niutona.

Jak to działa?

Siła to oddziaływanie, które może zmienić ruch ciała albo je odkształcić. Mierzymy ją w niutonach (N): 1 N nadaje masie 1 kg przyspieszenie 1 m/s². Na Ziemi jabłko o masie ok. 100 g waży mniej więcej 1 N. Masa (kg) mówi, jak trudno zmienić ruch ciała — to miara jego bezwładności.

Trzy zasady dynamiki Newtona

  1. Zasada bezwładności. Jeśli siły działające na ciało się równoważą (wypadkowa = 0), ciało spoczywa albo porusza się ruchem jednostajnym prostoliniowym.
  2. Wypadkowa siła nadaje przyspieszenie w swoim kierunku, tym mniejsze, im większa masa: a = Fwyp/m.
  3. Akcja i reakcja. Gdy ciało A działa siłą na ciało B, to B działa na A siłą o tej samej wartości i przeciwnym zwrocie. Te siły działają na różne ciała.
Fwyp = m·aFg = m·gTs ≤ μsNTk = μkNg ≈ 9,81 m/s² · N — siła nacisku (reakcji podłoża) · μs, μk — współczynniki tarcia statycznego i kinetycznego

Tarcie i równia pochyła

Na równi ciężar rozkładamy na składową zsuwającą mg sin α i dociskającą mg cos α. Klocek stoi, dopóki tarcie statyczne nadąża: mg sin α ≤ μsmg cos α, czyli tg α ≤ μs. Masa się skraca — ciężki i lekki klocek z tego samego materiału ruszają przy tym samym kącie. Gdy już jedzie, działa mniejsze tarcie kinetyczne i a = g(sin α − μk cos α).

szatrz = v·tr + v²2μgdroga reakcji rośnie jak v, droga hamowania jak v²

Rzut ukośny

Bez powietrza ruch rozkłada się na dwa niezależne: w poziomie jednostajny (nic nie pcha ani nie hamuje), w pionie jednostajnie przyspieszony w dół.

x = v0 cos α · ty = v0 sin α · t − ½gt²z = v0² sin 2αgtlotu = 2v0 sin αg

Pęd i popęd

Pęd p = mv to „ilość ruchu”. W układzie, na który nie działają siły zewnętrzne, całkowity pęd się nie zmienia — zasada zachowania pędu. Zmiana pędu ciała równa się popędowi siły: F·Δt = Δp. Dlatego strefa zgniotu, pas, poduszka, kask i poduszka pod jajkiem działają tak samo: wydłużają czas zatrzymania, więc zmniejszają siłę.

m1v1 + m2v2 = m1v1′ + m2v2′Fśr = ΔpΔt

Opór powietrza i ruch po okręgu

Opór powietrza przy typowych prędkościach rośnie z kwadratem prędkości. Spadające ciało przyspiesza, aż opór zrówna się z ciężarem — dalej leci ze stałą prędkością graniczną. Ciało krążące po okręgu stale zmienia kierunek prędkości, więc potrzebuje siły skierowanej do środka (dośrodkowej): naciągu linki, tarcia opon, nacisku toru.

Fop = ½ρCAv²Fd = mv²rvmax = √(μgr)ostatni wzór: płaski zakręt

Uproszczenia: ciała traktujemy jak punkty albo sztywne klocki; tarcie opisują dwa stałe współczynniki; opór powietrza liczymy wzorem kwadratowym ze stałym C (bez obrotu piłki i wiatru); hamowanie przy stałym opóźnieniu μg; w teście zderzeniowym zakładamy stałe opóźnienie na podanej drodze i impuls siły w kształcie połówki sinusoidy; siła pękania jajka jest orientacyjna. Ruch liczy własny integrator ze stałym krokiem (Runge-Kutta 4. rzędu lub półniejawny Euler z podkrokami).

Zobacz też

Wyzwania

  1. Traf do kosza rzutem ukośnymW trybie „Rzut” włącz grę i traf do kosza (kąt od 10° do 80°).nie zaliczone
  2. Znajdź kąt, przy którym klocek drewniany zaczyna się zsuwaćPara drewno–drewno: zwiększaj kąt powoli, aż klocek ruszy — najwyżej 1° za progiem.nie zaliczone
  3. Zatrzymaj auto przed przeszkodą na mokrej drodzeNawierzchnia mokra, co najmniej 30 km/h — auto musi stanąć przed pachołkiem.nie zaliczone
  4. Zderz wózki tak, by oba się zatrzymałyNa torze powietrznym po zderzeniu oba wózki mają stać w miejscu.nie zaliczone
  5. Zbuduj poprawny rozkład sił dla wiszącej lampyW budowniczym sił ustaw naciągi obu lin tak, by lampa wisiała w równowadze.nie zaliczone
  6. Spadochroniarz: osiągnij prędkość granicznąW swobodnym spadku doczekaj chwili, gdy przyspieszenie spadnie prawie do zera.nie zaliczone

Czy wiesz, że…?

  • W 1971 r. David Scott upuścił na Księżycu młotek i sokole pióro — spadły jednocześnie, bo w próżni wszystkie ciała spadają z tym samym przyspieszeniem. Galileusz przewidział to ponad 300 lat wcześniej.
  • Auto jadące 100 km/h uderza w przeszkodę jak przy upadku z wysokości ok. 39 m (h = v²/2g) — mniej więcej z 13. piętra.
  • Astronauci na stacji ISS nie są nieważcy dlatego, że nie ma tam grawitacji. Na wysokości ok. 400 km przyciąganie Ziemi to wciąż ok. 90 % tego przy powierzchni. Oni po prostu bez przerwy spadają — razem ze stacją, obok Ziemi.

Klawisze

Q W E R T Y
przełączanie trybów
← →
na zakładkach: sąsiedni tryb; na suwakach: zmiana wartości
Spacja
główna akcja trybu: pchnij / rzuć / jedź / zderz / skacz i otwórz spadochron / przetnij linkę
P O N
Newton: pchaj wózek · odepchnij · następna siła (strzałki na płótnie: wartość i kierunek)
S K M H
rzut: zwolnione tempo · nowy kosz · strzał do małpki · rzut poziomy
C
tarcie: ciągnij klocek · zderzenia: test zderzeniowy
B 1 2 3
zderzenia: rozbij bile · kołyska Newtona
U
opór: upuść piórko i młotek
J L
okrąg: auto na zakręcie · pętla