Jak to działa?
Każda materia składa się z dodatnich jąder i ujemnych elektronów. Zwykle jest ich po równo i ciało jest obojętne. Gdy przedmiot zyska albo straci elektrony, ma ładunek elektryczny — mierzony w kulombach (C). Jeden elektron niesie −1,602·10−19 C, więc 1 µC to nadmiar ok. 6 bilionów elektronów. Ładunki jednoimienne się odpychają, różnoimienne przyciągają.
Prawo Coulomba i pole
Pole elektryczne mówi, jaka siła działałaby na mały ładunek próbny w każdym punkcie. Linie pola zaczynają się na ładunkach dodatnich, kończą na ujemnych i nigdy się nie przecinają; tam, gdzie są gęste, pole jest silne. Potencjał V to energia na jednostkę ładunku, a napięcie to różnica potencjałów. Powierzchnie stałego potencjału zawsze przecinają linie pola pod kątem prostym.
Przewodniki, izolatory, indukcja
W przewodniku (metal, woda z solami, ludzkie ciało) część elektronów porusza się swobodnie; w izolatorze (guma, szkło, plastik) są uwięzione przy atomach. Ciało można naelektryzować przez tarcie (elektrony przechodzą z jednego materiału na drugi), dotyk (ładunek rozpływa się na oba ciała) i indukcję (zbliżony ładunek przesuwa elektrony w przewodniku; uziemienie pozwala części z nich odpłynąć). W izolatorze ładunek nie płynie, ale cząsteczki się polaryzują — dlatego balonik przyciąga obojętną ścianę.
Kondensator
Piorun
W chmurze cumulonimbus prąd wstępujący niesie kryształki lodu, a cięższa krupa (śnieżne kulki) opada. Przy zderzeniach, w obecności przechłodzonej wody, ładunek przechodzi między nimi: w typowej burzy na górze chmury zbiera się ładunek dodatni, główny obszar ujemny leży na wysokości, gdzie jest ok. −10…−20 °C, a przy podstawie bywa mała kieszeń dodatnia. Szczegóły tego mechanizmu wciąż się bada. Gdy pole wystarczy do jonizacji powietrza, w dół rusza lider schodkowy — skokami po kilkadziesiąt metrów, rozgałęziając się. Z wysokich obiektów wychodzą mu naprzeciw wyładowania oddolne. Gdy się połączą, kanałem płynie jasne wyładowanie główne (zwrotne); po nim mogą przyjść kolejne. Powietrze nagrzewa się w mikrosekundy do ok. 30 000 K, gwałtownie rozpręża i powstaje grzmot.
Uproszczenia: piaskownica liczy pole w 2D z ładunków punktowych (wygładzonych przy samym ładunku); przewodnik i klatka to model dwuwymiarowy na siatce; ilości ładunku przy tarciu są orientacyjne; pioruny i figury Lichtenberga rosną według uproszczonego modelu przebicia na siatce, z przesadzoną skalą obiektów i spowolnionym czasem.