Jak to działa?
Roztwór i hydratacja
Roztwór to jednorodna mieszanina: rozpuszczalnik (najczęściej woda) i substancja rozpuszczona. Woda jest dipolem, więc otacza jony i cząsteczki polarne „płaszczem” — to hydratacja. Związki jonowe rozpadają się na jony (dysocjacja), dlatego ich roztwory przewodzą prąd.
NaCl(s) → Na⁺(aq) + Cl⁻(aq)
Stężenia
Cp = msmr · 100 % Cm = nV = msM · V C1V1 = C2V2
ms — masa substancji, mr — masa całego roztworu, M — masa molowa (NaCl: 58,44 g/mol), V — objętość roztworu w dm³. Przy rozcieńczaniu liczba moli się nie zmienia, zmienia się tylko objętość.
Rozpuszczalność i gazy
Rozpuszczalność to największa masa substancji, która rozpuści się w 100 g wody w danej temperaturze. Gdy ochłodzimy roztwór nasycony, nadmiar wykrystalizuje: z 100 g wody nasyconej KNO₃ w 60 °C (106 g) po ochłodzeniu do 20 °C (31,6 g) wypadnie ok. 74 g kryształów. Gaz rozpuszcza się tym lepiej, im większe jest jego ciśnienie i im niższa temperatura:
c = kH · p prawo Henry'ego
Osmoza
Błona półprzepuszczalna przepuszcza wodę, ale zatrzymuje większe cząstki. Woda przechodzi w obie strony, ale częściej tam, gdzie jest więcej substancji rozpuszczonej. Przepływ ustaje, gdy różnica ciśnień zrówna się z ciśnieniem osmotycznym:
π = i · c · R · T h = πρ · g i — liczba cząstek z jednej cząsteczki (NaCl idealnie 2, w praktyce ok. 1,8–1,9)
Dla 0,15 mol/dm³ NaCl w 37 °C: π ≈ 1,9 · 150 mol/m³ · 8,314 · 310 K ≈ 7,3 bar. Jeśli naciśniemy roztwór mocniej niż π, woda popłynie odwrotnie — to odwrócona osmoza.
Krzepnięcie i wrzenie roztworów
ΔTk = i · Kk · m ΔTw = i · Ke · m woda: Kk = 1,86, Ke = 0,512 K·kg/mol
m to molalność (mole substancji na 1 kg wody). Liczy się liczba cząstek, a nie ich rodzaj — to właściwości koligatywne. 1 mol NaCl na kg wody (2 mole jonów) obniża temperaturę krzepnięcia idealnie o ok. 3,72 °C. Dla stężonych roztworów wzory przestają być dokładne, dlatego na wykresie są też pomiary.
Mieszaniny i rozdzielanie
W roztworze cząstki mają poniżej ok. 1 nm, w koloidzie ok. 1–1000 nm (rozpraszają światło — efekt Tyndalla), w zawiesinie są jeszcze większe i z czasem opadają. Metodę rozdzielania wybieramy według różnic: wielkości ziaren (sączenie), lotności (odparowanie, destylacja), gęstości (rozdzielacz, wirówka) i powinowactwa do bibuły (chromatografia).
Uproszczenia: roztwory traktujemy jako idealne tam, gdzie to rozsądne, objętości przy rozcieńczaniu sumujemy, a symulacje cząsteczek są dwuwymiarowe i spowolnione.