Jak to działa?
Temperatura przyspiesza reakcje
Szybkość prawie każdej reakcji w kuchni rośnie wykładniczo z temperaturą. Opisuje to równanie Arrheniusa: im wyższa energia aktywacji Ea, tym ostrzej reakcja „włącza się” powyżej pewnej temperatury. Dlatego kilka stopni decyduje o tym, czy żółtko jest płynne, a kotlet złoty czy przypalony.
k = A · e−Ea/(R·T) T w kelwinach, R = 8,314 J/(mol·K)
Białka zmieniają kształt
Białko to długi łańcuch aminokwasów zwinięty w precyzyjny kształt. Ciepło, kwas, sól albo ubijanie rozrywają słabe wiązania, które ten kształt trzymają — to denaturacja. Rozwinięte łańcuchy sczepiają się ze sobą w sieć, która zatrzymuje wodę: tak powstaje ścięte białko jajka.
Gazy spulchniają ciasto
C₆H₁₂O₆ → 2 C₂H₅OH + 2 CO₂ NaHCO₃ + H⁺ → Na⁺ + H₂O + CO₂
180 g glukozy daje 92 g etanolu i 88 g CO₂, a 1 g sody z kwasem — ok. 0,29 litra CO₂ (w 25 °C). W piekarniku gaz dodatkowo się rozszerza, a woda paruje.
Ciśnienie decyduje o wrzeniu
ln pp₀ = −LR·(1T − 1T₀) L = 40,7 kJ/mol
Woda wrze, gdy ciśnienie jej pary zrówna się z ciśnieniem otoczenia. Na Rysach (2499 m) ciśnienie wynosi ok. 750 hPa i woda wrze w ok. 92 °C, na Mount Evereście w ok. 70 °C. W szybkowarze przy ok. 2 barach — w ok. 120 °C.
Uproszczenia: modele na tej stronie oddają kierunek i rząd wielkości zjawisk, ale nie są przepisami. Prawdziwe produkty różnią się składem, wielkością i wilgotnością.