Jak to działa?
Cząstka elementarna to taka, w której — na ile wiemy — nie ma już mniejszych części. Atom nią nie jest (ma jądro i elektrony), proton też nie (ma kwarki i gluony). Według Modelu Standardowego materię budują kwarki i leptony (m.in. elektron, mion, neutrina), a oddziaływania przenoszą bozony: foton (elektromagnetyczne), gluony (silne), W i Z (słabe). Bozon Higgsa jest śladem pola, które nadaje masę cząstkom elementarnym.
Kwarki mają ułamkowe ładunki, a protony i neutrony to ich trójki:
Masa to energia
Einstein pokazał, że masa i energia są równoważne. Dlatego w zderzaczu z energii ruchu mogą powstać nowe, cięższe cząstki, a przy anihilacji masa zamienia się w fotony.
Jak czytać tory w detektorze
W polu magnetycznym B na naładowaną cząstkę działa siła Lorentza prostopadła do ruchu, więc tor wygina się w łuk. Im większy pęd, tym tor prostszy; kierunek wygięcia zdradza znak ładunku. Z energii i kierunków produktów rozpadu odtwarza się masę niezmienniczą cząstki, która się rozpadła.
Statystyka odkrycia
Garb na wykresie może być przypadkiem. Fizycy mierzą, jak mało prawdopodobne byłoby takie wahnięcie, gdyby nowej cząstki nie było. Próg 5σ oznacza szansę ok. 1 na 3,5 miliona.
Miony i dylatacja czasu
Uproszczenia: zdarzenia w zderzaczu pochodzą z własnego zabawkowego generatora (ziarniste losowanie z ustalonym ziarnem): kinematyka rozpadów i krzywizna torów są liczone poprawnie, ale dżety, tło i odpowiedź detektora są mocno uproszczone, a skala promieniowa detektora jest nieliniowa (detektor śladów powiększony). Histogram Higgsa to model zabawkowy z dobranymi liczbami. W komorze pęcherzykowej przyjmujemy stałą stratę energii 0,28 MeV/cm (ciekły wodór) i pomijamy promieniowanie hamowania. Oscylacje liczymy dla dwóch zapachów (νμ ↔ ντ) z Δm² = 2,5·10⁻³ eV² i pełnym mieszaniem. Kaskada promieni kosmicznych jest schematyczna. W doświadczeniu Rutherforda odbicia wstecz są kilkanaście razy częstsze niż u Geigera i Marsdena (ok. 1 na 8000), żeby nie czekać godzinami. Masy i lata odkryć — wg PDG i CERN (stan na 2024–2025 r.).