Jak to działa?
Polimer, monomer, mer
Polimer to bardzo duża cząsteczka (makrocząsteczka) zbudowana z wielu powtarzających się jednostek — merów. Związek, z którego polimer powstaje, to monomer. Liczba merów w łańcuchu to stopień polimeryzacji n. Masa molowa łańcucha to po prostu n razy masa meru:
Dwa sposoby budowania łańcucha
W polimeryzacji addycyjnej rodnik (cząstka z niesparowanym elektronem, tu R•) atakuje wiązanie podwójne C=C, otwiera je i przenosi aktywność na nowy koniec łańcucha. Mniej inicjatora oznacza mniej rosnących łańcuchów, a więc dłuższe łańcuchy. W polikondensacji łączą się grupy funkcyjne dwóch różnych monomerów, a przy każdym wiązaniu odpada cząsteczka wody. Długie łańcuchy powstają dopiero pod sam koniec — mówi o tym równanie Carothersa:
Przy p = 0,9 (90 % grup) cząsteczka ma średnio tylko 10 jednostek; żeby mieć 100, trzeba przereagować 99 % grup.
Kłębek i entropia
Łańcuch w stopie lub roztworze przyjmuje kształt przypadkowego kłębka — jak ślad błądzenia losowego. Średnia odległość końców rośnie jak pierwiastek z liczby ogniw:
Rozciągnięty łańcuch ma bardzo mało możliwych kształtów, zwinięty — ogromnie wiele. Dlatego guma wraca do kształtu i dlatego jej siła rośnie z temperaturą: to sprężystość entropowa.
Struktura a właściwości
Łańcuchy liniowe układają się ciasno i tworzą kryształki (PE-HD: sztywny, mleczny). Rozgałęzione pakują się gorzej (PE-LD: miękki, giętki). Termoplasty po ogrzaniu miękną i topią się, więc da się je przetapiać. Elastomery (guma) mają luźną sieć wiązań poprzecznych — mostki siarkowe z wulkanizacji. Duroplasty (bakelit, żywice epoksydowe) mają sieć gęstą: po ogrzaniu nie topią się, tylko zwęglają. Poniżej temperatury zeszklenia Tg fragmenty łańcuchów nie mogą się ruszać i tworzywo jest twarde i kruche.
Sortowanie i recykling
Przedmiot pływa, gdy jego gęstość jest mniejsza niż gęstość cieczy: ρtworzywa < ρcieczy. Na tej zasadzie oddziela się poliolefiny (PP, PE) od cięższych PS, PET i PVC. PET i PVC mają prawie taką samą gęstość, więc rozdziela się je czujnikami (NIR, promienie rentgenowskie wykrywające chlor).
Uproszczenia: symulacje są dwuwymiarowe, a łańcuchy krótsze niż w rzeczywistości. Krzywe rozciągania, tempo rozpadu plastiku i uzyski recyklingu to modele z liczbami orientacyjnymi.