Jak to działa?
Powietrze to mieszanina gazów
Suche powietrze to w 78 % azot, w 21 % tlen i prawie w 1 % argon. Reszta to składniki śladowe, które mierzy się w ppm (części na milion) i ppb (części na miliard): 1 ppm to jedna cząsteczka na milion. Liczbę cząsteczek w danej objętości daje równanie stanu gazu doskonałego:
N = p · VR · T · NA 0,5 L przy 37 °C → ok. 1,2·1022 cząsteczek
Smog i inwersja
Stężenie pyłu w mieście zależy od tego, ile go wypuszczamy, i od tego, w ilu metrach sześciennych powietrza się rozcieńczy. W prostym modelu „pudełka”:
C ≈ Ctło + Eu · H · W E — emisja, u — wiatr, H — wysokość warstwy mieszania, W — szerokość doliny
Przy inwersji warstwa mieszania zmniejsza się z kilkuset metrów do ok. 100–200 m, a przy ciszy wiatr prawie nic nie wywiewa. Ta sama emisja daje wtedy kilka razy wyższe stężenie.
Kwasy, zasady i pH
pH = −log10[H+] Δ pH = −1 → 10 razy więcej H+; Δ pH = −0,1 → o 26 % więcej
Gaz rozpuszcza się w wodzie proporcjonalnie do swojego ciśnienia cząstkowego (prawo Henry’ego: c = KH · p). Dlatego więcej CO₂ w powietrzu to więcej kwasu węglowego w kroplach deszczu i w oceanie.
Katalizatory: w samochodzie i w stratosferze
Katalizator przyspiesza reakcję, a sam się nie zużywa. W samochodzie to nasz sprzymierzeniec: na platynie, palladzie i rodzie trujące CO i NOₓ zamieniają się w CO₂ i N₂. W stratosferze katalizatorem okazał się atom chloru z freonów — tyle że niszczy on ozon. Wychodzi z każdego cyklu nietknięty, więc może go powtarzać tysiące razy.
Uproszczenia: wszystkie symulacje są modelami z liczbami orientacyjnymi. Miasto to „pudełko” z jedną warstwą powietrza, smog fotochemiczny to kilka reakcji zamiast setek, a stratosfera ma przyspieszoną chemię. Liczby z pomiarów są opisane źródłem i rokiem.